Press play and Listen to Byzantine Christmas Carol

The God who is without beginning has descendeth and dwelt in the Virgin
eroorem-eroorem-eroorerooh-eroorem, rejoice O spotless one.
Thou art the King of all and the Lord, Thou came to refashion Adam
eroorem-eroorem-eroorerooh-eroorem, rejoice O spotless one.
Ye mortals rejoice and be glad, ye angelic hosts celebrate
eroorem-eroorem-eroorerooh-eroorem, rejoice O spotless one.
Come hither to see in the cave, lying in the manger, the Lord
eroorem-eroorem-erooreroorem, rejoice O Sovereign Lady.
Magi from the East are coming, bearing noble gifts
eroorem-eroorem-erooreroorem, rejoice O Sovereign Lady.
Herod heard the news and trembled with fury the godless one
teriririrem-teriririrem-tem and ananes, rejoice O spotless one.
Following an unexpected course, the magi from Persia came
teriririrem-teriririrem-tem and ananes, rejoice O spotless one.
Out of wickedness, the tyrant ordered the slaughter of all Rachel's children
teriririrem-teriririrem-tem and ananes, rejoice O spotless one.

Ἄναρχος Θεὸς καταβέβηκεν καὶ ἐν τῇ Παρθένῳ κατώκησεν
ἐρουρεμ-ἐρουρεμ-ἐρουρερου-ἐρουρεμ, Χαῖρε Ἄχραντε.
Βασιλεὺς τῶν ὅλων καὶ Κύριος, ἦλθες τὸν Ἀδὰμ ἀναπλάσασθαι.
ἐρουρεμ-ἐρουρεμ-ἐρουρερου-ἐρουρεμ, Χαῖρε Ἄχραντε.
Γηγενεῖς σκιρτᾶτε καὶ χαίρετε, τάξεις τῶν ἀγγέλων εὐφραίνονται
ἐρουρεμ-ἐρουρεμ-ἐρουρερου-ἐρουρεμ, Χαῖρε Ἄχραντε.
Δεῦτε ἐν σπηλαίῳ κατείδομεν, κείμενον ἐν φάτνῃ, τὸν Κύριον
ἐρουρεμ-ἐρουρεμ-ἐρουρερουρεμ, Χαῖρε Δέσποινα.
Ἐξ ἀνατολῶν μάγοι ἔρχονται δῶρα προσκομίζουσιν ἄξια
ἐρουρεμ-ἐρουρεμ-ἐρουρερουρεμ, Χαῖρε Δέσποινα.
Ἤκουσεν Ἡρώδης τὸ μήνυμα κι ὅλος ἐταράχθη ὁ δόλιος
τεριριριρεμ-τεριριριρεμ-τεμ καὶ ἀνανες, Χαῖρε Ἄχραντε.
Θεόδρομον ἄστρον θεώμενοι, μάγοι τῶν Περσῶν ἐξεκίνησαν
τεριριριρεμ-τεριριριρεμ-τεμ καὶ ἀνανες, Χαῖρε Ἄχραντε.
Κάκωσιν προστάξας ὁ τύραννος, τῆς Ραχήλ τὰ τέκνα κατέσφαξεν
τεριριριρεμ-τεριριριρεμ-τεμ καὶ ἀνανες, Χαῖρε Ἄχραντε.

Ἔρως τῆς Ἐκκλησίας

Ν.Γ. Πεντζίκης

            Μια ξεχωριστή σωματική αίσθηση, εν Καβάλα προσφάτως, μ’ έκαμε να καταλάβω ότι αγαπώ την Εκκλησία^. την Ελληνική Ορθόδοξο Εκκλησία του Χριστού.

            Την άλλη μέρα εξηγούσα σε φίλους, ότι η αισθηματική αυτή τοποθέτηση έλυε όλα τα προβλήματα, που μπορεί να ’χει ο άνθρωπος.

            Εκείνοι έδειξαν πως σεβόντουσαν τα αισθήματά μου σα μια από τις ιδιοτροπίες μου, αλλά δεν συμφώνησαν μαζί μου ότι η Εκκλησία χωράει τα πάντα. Ανάφεραν ότι, και σαν αρχιτεκτονικό κτίσμα και σαν ηθικός θεσμός, βρισκόταν σε παρακμή, στον τόπο μας σήμερα. Είπαν ότι ούτε μια όμορφη ή ιστορικά σημαντική εκκλησία υπάρχει, επί παραδείγματι στην πόλη τους, παρ’ όλο ότι αυτή, πρώτη σ’ όλη την Ευρώπη, υποδέχτηκε τον Μέγαν Απόστολο των Εθνών*.

            Εσυνέχισαν τέλος με σχόλια γύρω από τη μόρφωση και ηθική των σημερινών ιερωμένων. Μου θύμησαν τους φίλους και συγγενείς που πέσαν απάνω μου, σαν αγάπησα μια κοπέλλα, που κατά τη γνώμη τους δεν άξιζε.

            Συλλογίστηκα λοιπόν το θάρρος, έναντι σε κάθε συμβατική κοινωνική αξιολόγηση, του Προφήτη Αββακούμ, που παντρεύτηκε πόρνη και δεν επιχείρησα ν’ απαντήσω με λογικές, πιθανές, ορθές αντιρρήσεις. Το εναντίον, υπερθεμάτισα σε όσα έλεγαν. Μπορεί, ετόνισα, αυτό που συνήθως εννοούμε ως Εκκλησία, το κτίριο ή ο κοινωνικός θεσμός, οι πέτρες και η λάσπη ή ο κάθε ταλαίπωρος θνητός που την υπηρετεί, όχι μονάχα σήμερα, αλλά ουδέποτε να μην υπήρξαν αξιόλογα. Εν συνεχεία μάλιστα, προς επίρρωση των λεγομένων μου, επρόσθεσα και σχετικά ανέκδοτα από την Απόκρυφη ιστορία του Προκοπίου κι απ’ άλλους Βυζαντινούς Χρονογράφους. Το ζήτημα όμως εν τέλει, υπογράμμισα, δεν είναι να εξετάσουμε, αν εμείς οι άνθρωποι πράττουμε το καλό, παρά εάν είναι, ναι ή όχι από Θεού και κατά συγκατάβαση η Εκκλησία μας, εν Χριστώ δωρεά, όπως και η ύπαρξή μας, ασχέτως αν ημείς δια του παρόντος βίου την κατασπιλώνουμε.

            Συνήθως οι έννοιες που διατυπώνουμε, σαν τις εξισώσεις της άλγεβρας με τις πολλές πιθανές λύσεις, αποτελούν νεφέλωμα θετικών ή αρνητικών διαθέσεων και γι’ αυτό, επειδή στην έκφρασή μας δεν υπάρχουν συχνά σαφή όρια, η συζήτηση πέρνει άλλο δρόμο ή διακόπτεται. Έτσι συνέβη και με τους φίλους της Καβάλας. Η σωματική όμως αίσθηση που ανάφερα, περιχαρακώνοντας το σύνολο των διαθέσεων του εσωτερικού νεφελώματος, σαν κυτταρική μεμβράνη ανθεκτικότερη του πρωτοπλάσματος, αναγκάζει τη σκέψη μου να συνεχίζει στον ίδιο πάντα δρόμο τη συζήτηση. Το δρόμο που φέρει την επιγραφή του πλάστου Θεού και τέμνεται από την κάθετο της αμαρτίας του αυτεξουσίου πλάσματος.

            Ανθρώπινη ανάγκη είναι να μπαίνουν σ’ ένα δρόμο τα πράγματα. Φόβοι και δισταγμοί και μέχρι της στιγμής που γράφω αναστέλλουν κάθε σαφή τοποθέτηση. Ακούω μια φωνή, που προσπαθεί να με πείσει, ότι τοποθετούμενος θα πάψω να υφίσταμαι, θα κονιορτοποιηθώ τελείως. Χρόνια τώρα σφυρηλατήθηκα απ’ αυτή την αίσθηση της κονιορτοποιήσεως. Πιθανόν να είναι συγγενής στον άνθρωπο. Πάντως, όταν το καλοκαίρι του 1933 πρωτοπήγα στο Άγιον Όρος, διατηρούσα εισέτι πολλές βεβαιότητες δια το συμπαγές σχήμα του εγώ. Εξαιτίας αυτού θυμάμαι έκλεισα αμέσως τον Συναξαριστή, που είχα πάρει να διαβάσω, χαρακτηρίζοντας τα γραφόμενα ως μωρολογίες, όταν συνάντησα τη φράση, πως ένας Άγιος από βρέφος έδειχνε ότι θα γινόταν ευσεβής, αποποιούμενος το μαστό της μητέρας του και νηστεύοντας κάθε Τετάρτη και Παρασκευή.

            Αλλά ήδη από το 1937, δεν εκφραζόμουν πια κατά τον ίδιον τρόπο. Διέβλεπα στην παραπάνω φράση και σε άλλες ανάλογες μια αλήθεια, που, μη ξέροντας πως να την αποδείξω, γινόμουνα πεισματάρης, νιώθοντας, παράλληλα προς το πείσμα μου και ίσως εξαιτίας αυτού, μια μεγάλη ντροπή, που δε μπορούσα λογικά να κυριαρχώ των συζητητών, αλλά το εναντίον, διαρκώς ηττώμην. Η συνεχής ήττα αντίκρυ στους υποστηρίζοντας σαφώς και με λογική τα περί κόσμου, μόνο και μόνο για να διατηρήσω το παράλογο που μεσα μου ένιωθα να μεγαλώνει, αποτελώντας όλη μου τη χαρά και τη ζωή, την ώρα που, μετά από μια συναισθηματική κρίση, διατεινόμουν δίχως κανείς να με πιστεύει, πως ήμουν ένας πεθαμένος άνθρωπος, με πλησίαζε ολοένα εγγύτερα προς τους τρελλούς, που βλέπουμε να καταφεύγουν, ξένοι προς τον τριγύρω κόσμο, στο πλήθος των ναών και παρεκκλησίων, που κοσμούν την ελληνική γη.

            Ενώ είχα αρχίσει να περιηγούμαι, μάλλον σαν τουρίστας, τα μνημεία, που άφησε η ορθόδοξος χριστιανική πίστη, των αειμνήστων βυζαντινών μας πατέρων, συν τω χρόνω διαφοροποιούμουνα. Αρχιτεκτονική, ζωγραφικός διάκοσμος των ναών, ποίηση και μουσική των εν αυτοίς τελουμένων, χωρίς τη σοβαρότητα της αντικειμενικής επιστημονικής ερεύνης, που θα μπορούσε να με ξεκουράσει με τον τίτλο του βυζαντινολόγου, χωρίς την τάξη του πιστού εκ παραδόσεως, που λυτρώνεται παρακολουθώντας τακτικά τη λειτουργία, ενούμενα με τον πυρήνα του παράλογου εντός μου, σιγά σιγά άρχισαν να μου επιτρέπουν την επικοινωνία μ’ έναν άλλο κόσμο. Παρ’ όλο που ο φόβος, μήπως χαρακτηρισθώ ως εξοφλημένο από τη ζωή γραΐδιον ή σωστά τρελός, από τους συνοδεύοντας την εκφορά των κεκοιμημένων, δεν μου επέτρεπε τον κόσμο αυτό τον νέον, να τον ομολογήσω σαν βεβαίωση της ενταύθα ζωής, δια της οποίας και πάλιν αυτός βεβαιούται. Πέρα όμως από κάθε φόβο, μ’ ενθουσίαζε στην Εκκλησία η καταξίωση του παράλογου. Ένιωθα με ικανοποίηση ότι, εις τους κόλπους της, ο καθένας μπορούσε να ’χει τη θέση του και μάλιστα ανεξάρτητα προς το υπ’ αυτού εκτελούμενον έργο και μόνον εκ της προαιρέσεώς του.

            Εγκωμιάζοντας την Παναγία, που, ενώ ήτο θνητή σαν και μας, ως Παρθένος, ασπόρως ηξιώθη, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, σε χρόνο ιστορικό να γεννήσει ανάμεσά μας τον Θεό Υιό, που πάλι αυτός, όταν η Μητέρα εκοιμήθη, παράλαβε στην αγκαλιά του το πνεύμα της. Γεθσημανί τω χωρίω, ο κατ’ εξοχήν υμνητής αυτής, στον Κανόνα του λέγει:

«Στέργειν μεν ημάς, ως ακίνδυνον φόβω

‘Ράον σιωπήν. Το πόθω δε, Παρθένε,

Ύμνους υφαίνειν συντόνως τεθηγμένους,

Εργώδες εστίν. Αλλά και, μήτερ, σθένος,

Όση πέφυκεν η προαίρεσις δίδου»*.

            Ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης διηγείται έθιμον υλικής ενισχύσεως μέσα στην Εκκλησία, κατά την παραμονή των Χριστουγέννων, του συνήθως νεαρού αναγνώστου του ανωτέρω ποιήματος του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού.

            Πρέπει να ομολογήσω, ότι πτωχός στο πνεύμα, πολλαπλώς δια της Εκκλησίας ενισχύθην. Εκ της μελέτης των μνημείων της θρησκευτικής μας παραδόσεως, εξήγαγα συμπεράσματα περί του συμμετρικώς ασυμμέτρου, περί του ότι ορθότερον γεωμετρικώς είναι το πρακτικώς μη ακριβώς τετράγωνον, περί της εννοίας του ρυθμού σαν βασικού ερμηνευτικού στοιχείου του κόσμου και της ανθρωπίνης ζωής, περί της σημασίας της εκλογής όσον γίνεται μικρότερης μονάδος, για να είναι το σύνολο δίκαιο, περί των ορίων του προσωπικού και του ότι τούτο μπορεί ενίοτε να εκφρασθεί καλύτερα δια της αντιγραφής, ότι το ωραίο, όταν υπάρχει προς τούτο συγκίνηση, μπορεί να κομματιαστεί και να μεταφερθεί έξω από την ενότητα που το γέννησε, σε άλλη και άλλη, μέχρι που να μπορεί έως σήμερα να περιβληθεί την μυθική αλουργίδα των επών του Ομήρου και, ενδεδυμένος τα παλαιά, να παρουσιάζεται συγχρονισμένος, προς τις πιο επίκαιρες φιλοσοφικές απόψεις. Έφτασα έτσι να δικαιώσω τα λόγια της μητέρας της μητέρας μου, όταν μωρό παιδί μ’ άλλαζε εσώρουχα: «αλλάζει ο Χριστός κι η Παναγιά και τ’ αποφόρια τα φορεί ο εγγονός μου».

            Ξεφυλλίζοντας την Ιερά Σύνοψη, μπορούμε ν’ αναγνώσουμε, σε ήχο γ’, το έξοχο αυτόμελο εξαποστειλάριο: «Τον νυμφωνά σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον και ένδυμα ουκ έχω, ίνα εισέλθω εν αυτώ^. λάμπρυνόν μου την στολήν της ψυχής, Φωτοδότα και σωσόν με». Εάν ήθελα με ενδύματα δικά μου να ’μπω στην Εκκλησία, να προσκυνήσω τον ιερό της σωτηρίας νυμφώνα, όπου ο Θεός Αίμα και Σάρκα προσφέρεται, δια της θαυμαστής μετουσιώσεως του άρτου και του οίνου, ασφαλώς, εμποδίζοντάς με, θα ’κλειναν οι πόρτες, όπως μπροστά στην οσία Μαρία την Αιγυπτία, που μόνο αφού μετεβλήθη, σκορπίζοντας σε σύννεφο φωτός το πάγιο σχήμα του εγώ, αξιώθηκε της θείας μεταλήψεως. Τι συμβαίνει στην Έρημο; Τι γυρεύει εκεί πέρα ο άνθρωπος μόνος; Πως αποπλυνόμεθα των αμαρτιών μας; Θυμούμαι τι μας είχε πει η Μυγδαλιά η υπηρέτρια, απόνα χωριό της Χαλκιδικής, που ’χαμε σπίτι σαν είμασταν παιδιά. Μας είχε δει, που, αδιαφορώντας για το που έπεφταν και χανόντουσαν εδώ και κει, κόβαμε τα νύχια των χεριών και των ποδιών. Είπε λοιπόν, ότι δεν κάναμε καλά και αυτό ήταν αμαρτία, να σκορπάμε τα μέρη του σώματός μας, γιατί στην Κρίση ενώπιον του Θεού, θα πρέπει να παρουσιαστούμε ολόκληροι, αλλιώς θα μας ρίξει, για ένα ατελείωτο πλήθος ετών, στο άναρχο κοσμικό χάος, που ’ναι η Κόλαση, να ψάχνουμε ό,τι αυθαιρέτως απομακρύναμε από το άπαξ γεννηθέν και συνεχώς αναπτυσσόμενο είναι μας. Και πρόσθεσε ότι έπρεπε να μαζεύουμε τ’ αποκοπτόμενα και να τα ρίχνουμε μέσα στον κόρφο μας, κάνοντας ταυτόχρονα το σημείο του Σταυρού.

            Στη σύγχρονή μας τέχνη, εύκολα μπορεί κανείς να ξεχωρίσει, ως χαρακτηριστικό, μιαν άοκνη, όσο και βαθιά πρωτόγονη, προσπάθεια περισυλλογής των μνημονίων του ψυχικού μας είναι, σάμπως η ανθρωπότητα ολόκληρη να ’χει χάσει παντελώς το ένδυμα της ψυχής, αφήνοντας σκόρπια ξεσκλήδια στ’ αγκάθια των καθημερινών πειρασμών, που συνεπάγεται η ατομική του εγώ επιβίωση. «Δεν έχω», λοιπόν, «ένδυμα ίνα εισέλθω», κραυγάζει ο καθείς.

            Σε μια απέλπιδα στιγμή της προσπάθειάς μου για αυτοπερισυλλογή, το 1945, μονάχος έν’ απόγεμα, μπήκα στην Εκκλησία του συνοικισμού Νέας Ιωνίας Αθηνών. Αργότερα, πολλές φορές συσχέτισα την είσοδό μου εκείνη, εντός του ιδρύματος, της εκ θείας αποκαλύψεως θρησκευτικής παραδόσεως, με την προσευχή του Κολοκοτρώνη*, όταν έμεινε έρημονς, πριν βγει στα βουνά και κράξει τους σκόρπιους από το φόβο των Τούρκων Έλληνες, στην Εκκλησία του Χρυσοβιτσιού, ενισχυόμενος από το μεγάλο του ήρωος παράδειγμα. Μέσα ο ναός ήταν ακόμη ασυμπλήρωτος και ως μόνο πλήρωμα στεκόντουσαν κι άκουγαν, τον κρυμμένο μέσα στο ιερό παπά, μια μαυροφορεμένη γριά, ένας τρελός και εγώ. Τότε λοιπόν, παρά τις ελλιπείς μου γνώσεις στα θρησκευτικά και θεολογικά, καθώς προσπαθούσα να βάλω τους σκόρπιους λογισμούς μου σε κάποια τάξη, αντιλήφθηκα ότι πολύ σωστά θα μπορούσαν να διακοσμηθούν οι τοίχοι του άδειου ναού, με την απλή καταγραφή, από πάνω έως κάτω, όπως στα χαρτάκια που δίνουμε στον παπά για να τα διαβάσει, των ονομάτων όλων των προσφιλών μας νεκρών.

            Η ανωτέρω αντίληψη μου κατέστησε σαφές (εφ’ όσον δια την αναγραφή των ονομάτων των νεκρών ενεργεί άλλη χειρ από την δική τους), ότι η συγκρότηση της ενότητος των λογισμών μας δεν επιτυγχάνεται δια μόνου του εαυτού μας. Χωρεί λοιπόν ένα είδος παραιτήσεως και επιβάλλεται να πεις, το εγώ μου είν’ ένας άλλος.

            Άλλος ο Χριστός και η Αγία αυτού Εκκλησία, όπου συνεχίζει υπάρχων. Άλλος ο πλησίον μας άνθρωπος που εν Χριστώ, μέσα στην Εκκλησία, παντρευόμαστε. Άλλος! Εκείνη γυναίκα και αυτός άνδρας. Και όμως τον αγαπώ ως εαυτόν μου. Άλλος υπήρξε ο ανάδοχός μου που μ’ έντυσε τη στολή της πίστεως, όταν βαπτίστηκα εν Χριστώ μωρό παιδί και δεν καταλάβαινα. Τόσοι άλλοι είμαι εγώ. Η Εκκλησία είναι το σώμα μου. Το αισθάνθηκα στην Καβάλα προσφάτως και το διακηρύσσω. Αγαπώ την Ορθόδοξο Ελληνική Εκκλησία του Χριστού. Εντός αυτής, επαναλαμβάνοντας τα νεκρώσιμα ευλογητάρια και τα ιδιόμελα του μοναχού Ιωάννου του Δαμασκηνού, κατανοώ πως ο χορός των Αγίων εύρε την πηγήν ζωής και θύραν παραδείσου, εν τω Φωτί του προσώπου και τω γλυκασμώ της ωραιότητος του Χριστού, της αρρήτου δόξης του οποίου είμαστε εικών, παρά τα στίγματα των πταισμάτων που σηκώνουμε. Μέσα στον κοινό χώρο της Εκκλησίας, η εικών λαμβάνει ζωή. Τα άνευ ουδενός περιεχομένου γεγυμνωμένα οστά του πατέρα μου, που ξεθάψαμε κατά την ανακομιδή, εν Χριστώ ενδύονται φως ζωής. Ζουν οι προσφιλείς υπάρξεις, που καμιά λογική ανάλυση και ψυχολογία δεν μπορεί να τις αναστήσει. «Αδελφοί, ου θέλω υμάς αγνοείν περί των κεκοιμημένων, ίνα μη λυπήσθε καθώς και οι λοιποί οι μη έχοντες ελπίδα».

The Icon of the Good Shepherd in the Early Eucharist (Nea-Synaxis #3)

If you are interested in this article you might be interested in my other blog-

http://phenomenalogos.blogspot.com/2012/08/the-shepherd-thanksgiving.html

One of the earliest examples of Christian Iconography that has survived to this day is the depiction of Christ as the Good Shepherd.  For at least the first two centuries Christ was represented almost exclusively as the Good Shepherd.  This is an image rich in scriptural and cultural significance that was not merely an early Christian exercise in aesthetics, but an epiphany of God’s personal revelation in His eternal Son, Jesus Christ.  The key to unlocking the hidden depths and riches of this sacred Icon is in the proper placement of the Icon in the place and at the time of the Eucharist.

The Good Shepherd is the one who calls the sheep saying, “My sheep hear My voice, and I know them, and they follow Me.”(John 10:27)  The Good Shepherd calls forth His people, shaping them into the ἐκκλησία/Church (which literally means to be called). 

The Eucharist from a very early date was called Synaxis, the gathering.  The Eucharist was the gathering of God’s people (Laos) in and around Christ the Good Shepherd.  In Ezekiel 34:12 we read, “As a shepherd seeks out his flock on the day he is among his scattered sheep, so will I seek out My sheep and deliver them from all the places where they were scattered on a cloudy and dark day.”  This verse which the early Church was certainly familiar would have been applied to Christ who gathers His people together in order to feed them.  Isaiah 40:11 tells us that, “He will feed His flock like a shepherd; He will gather the lambs with His arm, And carry them in His bosom, And gently lead those who are with young.”  The food He gives them is not food that perishes but the food of eternal life because Christ has said, “I am the bread of life. Your fathers ate the manna in the wilderness, and are dead.  This is the bread which comes down from heaven, that one may eat of it and not die.  I am the living bread which came down from heaven. If anyone eats of this bread, he will live forever; and the bread that I shall give is My flesh, which I shall give for the life of the world.”(John 6:48-51)

The Eucharist is also a remembrance of “all that came to pass.”  We remember the death of Christ who said, “I am the good shepherd. The good shepherd gives His life for the sheep.” (John 10:11)  The Shepherd did not only lay down His life for the sheep but became as one of them in every way except sin.  The Shepherd becomes the Lamb that was slain so, “that through death He might destroy him who had the power of death, that is, the devil, and release those who through fear of death were all their lifetime subject to bondage.  For indeed He does not give aid to angels, but He does give aid to the seed of Abraham. Therefore, in all things He had to be made like His brethren, that He might be a merciful and faithful High Priest in things pertaining to God, to make propitiation for the sins of the people. For in that He Himself has suffered, being tempted, He is able to aid those who are tempted.” (Hebrews 2:14-18)

We remember the Resurrection and enthronement of Christ the Shepherd who became the Lamb, slain and raised from the dead.  It is He that we worship in the Divine Liturgy.  “Now when He had taken the scroll, the four living creatures and the twenty-four elders fell down before the Lamb, each having a harp, and golden bowls full of incense, which are the prayers of the saints. And they sang a new song, saying:

      ‘You are worthy to take the scroll,
      And to open its seals;
      For You were slain,
      And have redeemed us to God by Your blood
      Out of every tribe and tongue and people and nation,
       ¹⁰ And have made us kings and priests to our God;
      And we shall reign on the earth’.” (Revelation 8-10)

It is perhaps already evident in what has been said that the Eucharist is an Eschatological event, an Icon of the Lord’s Kingdom which is to come in the last times.  It was thus fitting that the Image of the Good Shepherd be present at the Eucharist because Christ identifies Himself in His second coming as Judge with a shepherd.  “When the Son of Man comes in His glory, and all the holy angels with Him, then He will sit on the throne of His glory.  All the nations will be gathered before Him, and He will separate them one from another, as a shepherd divides his sheep from the goats.  And He will set the sheep on His right hand, but the goats on the left.” (Matthew 25:31-33)

Another Eucharistic element found in the image of the Good Shepherd is ecclesiological.  The bishop, or perhaps more accurately the president of the Eucharist, is understood as the living Icon of Christ the Shepherd.  This is evidenced in the ancient Western tradition of the bishop holding as his staff the shepherd’s crook and in the East the Gospel pericope read on the feast day of a hierarch is from the 10^th chapter of John.

In conclusion we see in light of the Good Shepherd Icon that the Eucharist is:

1.      The assembly who hears the Shepherd’s voice

2.      Those who are gathered together by the Shepherd

3.      The Sheep receiving food and drink from the Shepherd

4.      The food and drink itself which is the body and blood of the Shepherd become lamb that was slain and has risen.

5.       The Worship of the Lamb with celebrations, hymns, incense, and prostrations.

6.      A foretaste of the coming Judgment by the Shepherd-King.

7.      An Icon of God’s Kingdom made tangible in the person of the bishop the par excellent icon of the Shepherd.

-Micah H., November 2011

Psalm 23, A Eucharistic Psalm of the Good Shepherd

The LORD is my shepherd;
         I shall not want.
  He makes me to lie down in green pastures;
         He leads me beside the still waters.
  He restores my soul;
         He leads me in the paths of righteousness
         For His name’s sake.
     
  Yea, though I walk through the valley of the shadow of death,
         I will fear no evil;
         For You are with me;
         Your rod and Your staff, they comfort me.       

You prepare a table before me in the presence of my enemies;
         You anoint my head with oil;
         My cup runs over.
  Surely goodness and mercy shall follow me
         All the days of my life;
         And I will dwell in the house of the LORD
         Forever.

When God Himself Notices

You must throw out whatever is false and superfluous within you. You must strip yourself boldly of all the false and deceptive clothing you have worn until now, and, cleansed and purified, plant your feet on the burning ground of reality.  How empty you will find all of those achievements which before flattered you with the fame and outward esteem they won you.  How pallid- food for time which devours everything.  And on the other hand how bright and luminous is the reality you have gained, however small.  You will have no need to have your work noticed.  It may remain unseen forever, in the secret depths of your soul.  What need is there for it to be noticed when God Himself notices it. -Dimitris Pikionis

Images of Christ East and West

Eastern Icon of Christ

Western Painting of "christ" (Davinci)

Fr. Philotheos Faros:

It is amazing how Western Christianity distorted, in this issue, the scriptural image of Christ and presented him as condemning human aggression and as a sickening, soft, and effeminate man with rosy cheeks and blond wavy hair. It is deplorable that so many Orthodox are offended by the strong, powerful, dynamic, scriptural Christ of the Byzantine art although they are infatuated by this nauseating Western Christ. It is amazing how Western Christianity managed to visualize the fiery eyes of Christ which “looked around” at the Pharisees “with anger,” (Mark 3,5) as sweetish and wishy-washy, how it resolved to present as soft and effeminate, the powerful Christ who made “a whip of cords” and drove with it all the merchants “out of the temple” with their sheep and oxen, and “poured out the coins of the money changers and overturned their tables.” (John 2, 13-16) It is amazing how Western Christianity managed to describe as quiet and soft-spoken him who uttered the dreadful “woes” and called the Scribes and Pharisees “hypocrites,” “blind fools,” “blind guides,” “white-washed tombs,” “serpents” and “brood of vipers” (Matthew 23) and told his tempting disciples “Be gone Satan.” (Matthew 16, 23) It is inconceivable how Christ disintegrated to a eunuch prince of peace although he stated very emphatically, “Do not think that I have come to bring peace on earth; I have not come to bring peace, but a sword. For I have come to set a man against his father, and daughter against her mother, and daughter-in-law against her mother-in-law; and man’s foes will be those of his own household,” (Matthew 10, 34-36) Christ did promise peace but not a hypocritical external peace but a real inner peace. He said, “My peace I give to you; not as the world gives do I give to you.” (John 14,27)

The Temple: External (Continued)

The pictures seen above are of the Church of Saint Dimitrios Loumbardiaris and its environs.  It was designed by the renowned Greek architect Dimitrios Pikionis.  I have chosen to examine this Church as part of the Nea-Synaxis project on this blog because I believe it to be of the utmost dogmatic and kerygmatic significance.

This Holy Temple is a silent doxology created from the broken detritus received from the very place that the temple was to be built.  The every day and mundane material which this temple is made has received the breath of God, the Holy Spirit, and has thus become a place of the Son’s parousia. This is a place and event of salvation because here we find that “the life of the Church is uncreated.  But the material out of which the Church is constructed, her body, is created material of every period.  The uncreated life reconstructs, reanimates, and enlarges created being to infinity, in other words deifies it…” The Church possesses uncreated life because she is the “extension of the Incarnation, is brought into being by the hypostasizing of creation in Christ.”   This is true because the Church is Eucharist. It is a people gathered together in a specific place and time being formed into the body of Christ. Just as the Incarnation was the historical event of the Son of God taking up part of creation (the humanity He received from the Theotokos), the event of the Eucharist is an event in which a group of people are “taken up” into the Kingdom of God through participation in the Body and Blood of Christ realized in the Holy Spirit. The event of the Incarnation being a historical reality means that the humanity, the creation assumed by God, was not humanity in a vacuum, but biologically (through His mother), culturally (Jewish of the 2nd temple era), and historically and geographically (1st century Palestine) truly human. Christos Yannaras makes the same claim for the parish as Eucharistic gathering when he writes,

Since then, every time the Christological proto-type of existence is realized, in each particular Eucharist community, it too has its historical .flesh.- national, ethnic, linguistic, and cultural… In consequence, a people- not as an abstract concept from liturgical manuals of sociology, but as a totality of historical persons who share a common practice of life- forms the historical flesh of the Church, the flesh of the Gospel of Salvation.

All of this is to say the Church is ultimately the gathering of hypostases into a communion with God in which without confusion (without losing their cultural identity, biological, historical, etc.) they become identified as children of God. Panagiotis Nellas writes that the,

“Divine Liturgy brings together… the relations of human beings between themselves,” and that, “its Eucharistic character makes the faithful accept life, their fellow human beings, the fruits of their labors, nature itself, as gifts that they then give to each other and that all offer up to God.”

(To learn more about Pikionis:  http://www.pikionisaixoni.com/gallery-it-c#!__welcome-en)

Nea-Synaxis (#2): The Temple (external)

The Church of the Holy Wisdom in Thessaloniki is a Living Icon of the Kingdom of God in the midst of a city. It has for me special significance because my first priest, my Geronda, decided to become a priest here. When he was a child during WWII he would come here to pray and receive what was often his only meal of the day. The last conversation we had before he passed away was about how much we loved this Church.


This Romanian Monastery is covered with external iconography, something which I believe should be seriously considered as we build Churches in the west. It could be a genuine witness to the beauty of Orthodoxy and a revelation to a world that sits in darkness.


This Church of Saint Photini is, I believe, one of the most significant architectural works in recent memory. The Church is made of local materials, has elements from the history of the region extending to ancient Hellas, through the East Roman Period and the Turkokratia, and it even has several contemporary influences.



Contrary to what we have said about Gothic art, the Byzantine architect seems free and untramelled by any a priori ideological aim. This does not mean that he is unclear in his purpose: he too is trying to build the “Church,” to manifest her truth, the space in which she lives, and not merely to house the gathering of the faithful. For the Byzantine, however, the point is precisely this: the truth of the Church is neither a set ideological system whereby we ascend by analogy to the transcendent— the excessive or the immense— nor a majestic organization with an authoritatively established administrative structure which mediates between man and God. The Church for the Byzantine is the event of the eucharist, the participation of what is created in the true life— the Trinitarian mode of communion and relationship. And this mode is the body of the Church, the flesh of the world which has been assumed by Christ: it is the whole of creation in the dimensions of the Kingdom.

Byzantine architecture studies and reveals this reality of the worldly flesh of the Word, the fact of God’s kenosis [i.e., his ‘self-emptying’ in the incarnation], and the ‘deification’ of created things, the way in which by taking on our material nature, God hypostasizes our existence in the divine life of incorruption and immortality. Like the ascetic in his direct encounter with his body, the architect encounters his material with the same freedom of humility and self-abnegation; and he studies the points of resistance and also the potentialities of nature. He looks for the inner principle, the “reason” [logos] in matter which was in abeyance before the incarnation but is now dynamic; that reason which connects the baseness and resistances of the natural material with the amazing potential in that same matter to contain the Uncontainable and give flesh to Him who is without flesh, to be exalted into the flesh of God the Word— into the Church.

Each Byzantine building is a eucharistic event; it is a dynamic act whereby each individual entity joins in the universal reality of ecclesial communion. This is a realization of personal distinctiveness, but a realization within the framework of communion, which means the rejection of [merely] individual emotions, [merely] individual intellectual certainty and [merely] individual aesthetics. Every Byzantine building embodies this ascetic rejection and self-abnegation on the part of the architect, and consequently manifests both his personal distinctiveness and at the same time the universal truth of the Church. As a technical construction, each work has a revelatory personal distinctiveness, and in this personal distinctiveness the universal truth of the Church is manifested. As Michelis writes in a technical description which unconsciously discerns the theological truth, Byzantine churches “are the dynamic compositions of a subjective sense, rather than the static arrangements of an objective theory... No work of Byzantine architecture is a pure type, a model which can be repeated... Each Byzantine church is an individuality, an act of emancipation from the model... It is not really important how precisely it fits together or how regularly it is laid out. The walls are not always at right angles, the roofs often have different inclines... the ground plans are not rectangular, the domes are not always absolutely circular at their base, the facades are irregular and the bricks fit together haphazardly. From the point of view of our very strict requirements, a Byzantine plan is always a mistake, but an acceptable mistake— one that works. The whole structure is a piece of music which the virtuoso craftsman has sung in a different way each time, and always so successfully that repetition is out of the question.”

The character of objective asymmetry and dissimilarity in each Byzantine building is the element which above all manifests the craftsman’s respect for the peculiar “reason” [logos] in the natural material. It reveals his ascesis and his endeavor to fit the “rational qualities” of matter into an organic unity and a harmony of reasons— to “church” matter, which means leading it to the “end” [telos] or goal of its existence, which is to constitute the flesh of God the Word. The objective asymmetry and dissimilarity of each Byzantine building is simply the visible manifestation of the architect’s love for his natural material; that love which respects and studies creation and reveals it as a means to salvation, an organic factor in the communion of created and uncreated, the recapitulation of all in the loving relationship between the Father and the incarnate Word.
–Christos Yannaras